شايد يكي از علومي كه در ايران به دلايل مختلف اجتماعي با بي‌مهري‌هاي‌ زيادي مواجه شده، علم ژنتيك است كه به خاطر اطلاع‌رساني‌هاي محدود و البته ناقص، خيلي‌ها شناختي از آن ندارند. چه بسا اگر اطلاع‌رساني در اين زمينه درست و كامل بود، هيچ‌وقت ‌بسياري از بيماري‌هاي به‌نظر لاعلاج، تا اين حد اجازه پيشرفت پيدا نمي‌كردند. 
شايد خيلي عجيب باشد، علمي كه در ايران نخستين رگه‌هاي ظهورش پديدار شد و از آن برخاست، در زادگاهش اين‌گونه با بي‌مهري مواجه شود! به همين دليل سراغ دكتر جمال‌الديني، عضو شوراي نخبگان بنياد ملي نخبگان، عضو شوراي استعدادهاي درخشان وزارت بهداشت و عضو هيأت مؤسس انجمن علمي كارديوژنتيك ايران رفتيم كه درباره پيشرفت علم ژنتيك در دنيا و دليل برخي بيماري‌هاي ژنتيك‌، براي خوانندگان سيب سبز حرف‌هاي خواندني‌ زد. 


  چرا ژنتيك جالب است؟ 
چرا من به اين بيماري مبتلا مي شوم ، اما برادرم نمي‌شود،چرا من به اين دارو پاسخ مي‌دهم يا نمي دهم. آيا من به اين بيماري مبتلا مي‌شوم،آيا من به اين ورزش استعداد دارم يا ندارم؛ پاسخ به سوالات علم ژنتيك را پايه‌گذاري مي‌كند.  برخلاف خيلي از علوم ديگر كه مي‌آيند يك دستگاه قرار مي‌دهند و خودش به‌صورت خودكار و طبق شناسايي كه قبلا انجام شده مراحل درمان را انجام مي‌دهد (مانند كامپيوتر) ژنتيك به اين صورت نيست. در هيچ علمي موقعيت جغرافيايي، قوميت و نژاد در درمان يك بيماري تاثيرگذار نيست اما در ژنتيك تمامي اين عوامل موثرند. به‌خصوص در كشور ما كه مسائل ازدواج‌هاي خويشاوندي آمار بسيار بالايي دارد. 


  ژن‌درماني يعني چه؟

ژن‌درماني يعني درمان بيماري‌ها از طريق دستكاري روي «ژنوم» انسان. بهترين پاسخ در ژن‌درماني مربوط به درمان بيماري‌هاي تك است كه نقص در يك ژن منجر به كاهش عملكرد يك پروتئين يا آنزيم خاص مي‌شود. پس با تامين آنزيم يا پروتئين حتي به مقدار كم آن پاسخ مناسب اصلاح مي‌شود. ولي درباره بيماري‌هايي كه اختلال عملكرد ژن منجر به توليد پروتئين ناكارآمد مي‌شود. ما نياز به اصلاح تمام ژن‌ها داريم كه امري غيرممكن است. در حال حاضر درماني وجود دارد به نام ژن‌‌تراپي يا ژن‌درماني؛ كاري كه اين درمان انجام مي‌دهد، درمان بيماري‌هاي تك‌ژني است؛ منظور بيماري‌هايي ‌است كه يك نقص در فرد ايجاد شده.  مثلا بعضي‌وقت‌ها يك بيماري هست كه براي درمان آن، بايد آنزيمي در بدن ساخته شود. وقتي يك نقص در بدن ايجاد مي‌شود، باعث مي‌شود آن آنزيم در بدن كمتر ساخته شود. اگر بخواهيد عملكرد كلي بدن‌تان درست شود، با بالا بردن آن آنزيم در بدن، همه‌چيز دوباره درست مي‌شود، اما اگر بخواهيد همه چيز را از بين ببريد، بايد تمام سلول‌ها را سوزانده و از بين ببرييد. 


  قدمت ژنتيك در ايران

 قدمت‌ علم ژنتيك و وراثت در ايران، به‌مراتب بيشتر از اروپاست. در اواخر قرن 18 ميلادي آقاي ولف مطرح كرد وراثت از پدر‌و‌مادر است، به اين ترتيب كه تخمي كه تشكيل‌دهنده بدن انسان است، از بدن پدر‌و‌مادر به‌وجود مي‌آيد. اين درحالي است كه ارسطو اعتقاد داشت، وراثت فرزند از اسپرم پدر است و مادر نقشي در آن ندارد.  مادر توسط عمل قاعدگي، فقط وظيفه خونرساني و تغذيه كودك در رحم را برعهده دارد و هيچ تاثيري درخصوصيات و وراثت كودك ندارد. اين نظريه و ايده را بقيه هم تاييد كردند تا اواخر قرن 18 كه يك دانشمند ايده ارسطو را نقض كرد و ادعا داشت وراثت هم به پدر و هم مادر مربوط مي‌شود. اين علم مكتوب اروپاست. حالا ما ايرانيان در آثاري همچون شاهنامه فردوسي كه سال‌ها پيش از رسيدن اروپاييان به علم ژنتيك خلق شده، اين نكته را داريم كه ويژگي هاي پدر و مادر به فرزندان به ارث مي رسد. بنابراين ادعاي استادان ما ثابت مي‌شود كه قدمت علم ژنتيك در ايران به‌مراتب بيشتر از قدمت آن در اروپاست. اما اگر بخواهيم اوج مباحث حول علم ژنتيك را بررسي كنيم، به 80-70 سال اخير برمي‌گردد، زيرا اكثر دستاوردهاي اين علم به بعد از سال 1953 برمي‌گردد كه DNAكشف شد. 


  اين علم وراثت است

در علم ژنتيك، فعلا در فاز تشخيص هستيم تا درمان. از سال 1990 تا 2003، پروژه ژنومي در آمريكا و 4 كشور ديگر آغاز شد. در مدت 13‌سال، تك‌تك ژن‌هاي بدن انسان را توانستند اسكن‌شده به نمايش دربياورند! باورش سخت است اما در هر سلول‌ماده وراثتي به صورت فشرده قرار دارد كه اگر اين DNA باز شود طولي تقريبا 2 متر پيدا مي‌كند كه با توجه  به اين كه در بدن انسان 10 به توان 13 سلول وجود دارد، اگر بخواهيم DNA سلول‌هاي بدن انسان را باز كنيم و به يكديگر بچسبانيم، 
70 بار رفت‌وبرگشت خورشيدي طول خواهد كشيد! وقتي در سال 2003 بعد از 13 سال اسكن ژن‌هاي بدن انسان به پايان رسيد و بشر آن را كشف كرد، مشخص شد بعضي ژن‌ها كاربرد كشاورزي دارند، بعضي كاربرد نظامي و بعضي ديگر كاربرد دارويي دارند. ‌اين علم وراثت است؛ اين چيزهايي است كه مردم بايد درباره ژنتيك بدانند.


  فرق انسان با موش، فقط 10 درصد!

مي‌دانيد تفاوت يك انسان با انسان ديگر در مورد مسائل ژنتيك چقدر است؟ فقط 23/1 درصد تفاوت وجود دارد! در واقع 77/97 درصد 2 انسان دقيقا مشابه يكديگر است. اين 97 درصد، عمل‌هاي مشابهي در بدن انسان انجام مي‌دهد اما مثلا واكنش بدن 2 انسان نسبت به سرما با يكديگر متفاوت است كه اين به همان1/23 درصد تفاوت ژنتيك برمي‌گردد. تفاوت ژنتيك بدن انسان با موش فقط 10 درصد است، 90 درصدمان با موش يكي است.


   آهنگي كه همه مردم دنيا را به وجود آورد

در 80 درصد آهنگ‌هاي مورد علاقه مردم دنيا نت‌ها و آواهاي مشتركي وجود دارد كه باعث برتري اين آهنگ‌ها شده است. حالا اگر اين نت‌هاي مشترك را در كنار هم قرار دهيم، مي‌توانيم به آهنگ برتر كه برخواسته از ژنتيك و ذات انسان‌هاست، برسيم؛ آهنگي كه همه مردم دنيا را به وجد مي‌آورد. دانشمندان به اين نتيجه رسيدند در قوميت‌هاي مختلف 80‌درصد آواها و ترانه‌ها يكي است؛ مثلا شما مي‌توانيد در ايران 10 ترانه بسازيد كه مردم به 50درصدش واكنش مثبت نشان دهند و به آن علاقه پيدا كنند. بعد از آن متوجه شدند يكسري نت‌ها در موسيقي كشورهاي مختلف وجود دارد كه در همه ترانه‌ها يكسان است. امروز مي‌خواهند با كشف آن نت‌ها، ترانه‌اي بسازند كه حداقل 50 درصد مردم جهان را با آن به‌وجد بياورند، اين برمي‌گردد به همان ژنتيك و همان 97 درصد مشترك بين آدم‌ها. 


نکته : مي‌دانيد تفاوت يك انسان با انسان ديگر در مورد مسائل ژنتيك چقدر است؟ فقط 1/23 درصدتفاوت وجود دارد!


  كارت‌هاي ژنتيك چه فايده‌اي دارند؟ 

كارت ژنتيك مجموعه ژنوم «خصوصيات ژنتيك» افراد است كه در يك كارت جمع‌آوري مي‌شود و با تطبيق آن با عوامل ژنتيك بيماري‌ها مي‌توان خطر بروز بيماري‌ها، نوع درمان،‌ پاسخ به داروها و استعداد افراد را پيش‌بيني كرد. درباره كارت‌هاي ژنتيك بايد بگويم، براي هر فردي اين كارت صادر مي‌شود. ابتدا قرار بود براي هر فرد حدود هزار دلار تمام شود اما در سال 2010 به 120 دلار كاهش يافت. اين رقم قرار بود سال 2012 اتفاق بيفتد كه خوشبختانه زودتر ميسر شد. البته اين كارت‌ها فعلا در ايران هيچ اعتباري ندارند و فقط خارج از ايران كاربرد دارند اما همان‌طور كه ايران هيچ‌وقت در رابطه با انواع تكنولوژي از دنيا عقب نيفتاده، در اين زمينه‌ هم مسلما همين‌طور خواهد شد و به‌زودي اين تكنولوژي وارد ايران هم مي‌شود. البته مخالفان اين كارت‌هاي ژنتيك هم يكسري اعتراضات اخلاقي دارند كه پربيراه هم نيست؛ آنها معتقدند با صدور اين كارت‌ها، احتمال ابتلا به يكسري بيماري‌ها از كودكي براي انسان مشخص مي‌شود؛ به همين دليل اين سوال پيش مي‌آيد كه آيا شركت‌هاي بيمه با توجه به اطلاع از بيماري شما حاضرند شما را با شرايط انسان‌هاي معمولي ديگر بيمه كنند؟ مثلا كاتوليك‌ها به هيچ عنوان اجازه تشخيص قبل از تولد را به پيروان‌شان نمي‌دهند. همانطور كه مي دانيد در كشور‌هاي پيشرفته اروپايي به منظور تشخيص بيماري كودكان كارتي به نام كارت ژنتيك براي هر فرزند در بعد تولدش صادر مي شود كه البته اين تكنولوژي هنوز وارد ايران نشده است.

ژنتيك در بدن انسان

در بحث ژنتيك، نمي‌توان به هيچ عنوان از عامل «محيط» غافل شد؛ چراكه مثلا ديده شده 2 بچه از يك تخم متولد شده‌اند بنابراين بايد همه‌چيزشان يكي باشد اما بعد از تولد متوجه شدند به دليل مسائل محيطي خيلي چيزهاي مشتركي ندارند چون در
 2 محيط متفاوت بزرگ شده بودند. عاملي به نام محيط حتي ممكن است باعث تغيير روي ژني شود كه از ابتدا هيچ مشكلي نداشته. عوامل ديگري همچون تغذيه هم مي‌توانند روي  ماده وراثتي سلول‌ تاثيرگذار باشند مثلا اين در خون مردم جنوب است كه مواد‌غذايي تند را دوست دارند و مردمان شمال ايران آنچنان به آن علاقه‌اي نشان نمي‌دهند. عوامل ديگر مانند استرس كه يك عامل اكسيدان است، مي‌تواند در بدن انسان جهش ژنتيك ايجاد كند. انسان در حالت عادي هم ممكن است جهش ژنتيك داشته باشد؛ مثلا ممكن است در برابر نور، اشعه ماوراي بنفش... واكنش داشته و باعث جهش ژنتيك در بدن شود ولي مكانسيم‌هاي ترميمي در بدن انسان اجازه نمي‌دهند چنين وضعيتي پايدار بماند و آن را ترميم مي‌كند با اين حال ممكن است اين ترميم در بعضي انسان‌ها صورت نگيرد كه به دليل مشكل در آنزيم‌هاي بدن است، چراكه احتمالا آن آنزيم ضعيف شده و قادر به تشخيص نيست. شما فكر مي‌كنيد سرطان چگونه در بدن انسان به‌وجود مي‌آيد؟ بعضي مواد‌غذايي كه مواد نگهدارنده دارند، عامل بروز خيلي از سرطان‌ها هستند؛ همان‌طور كه مي‌دانيد، بدن به‌طور مداوم در حال ساخت سلول است اما بعضي نگهدارنده‌هاي غذايي موادي دارند كه بدن در تشخيص آنها عاجز است به همين دليل اين مواد به‌عنوان ماده اوليه تشكيل سلول جذب بدن مي‌شوند و از آن‌جا كه بدن قادر به تشخيص صحيح نبوده، اين مواد با تكثيركنترل نشده منجر به سرطان مي‌شوند.

خوشبختانه شيوه‌هاي گوناگوني براي ترك سيگار در ميان تكنيك‌هاي طب مكمل و جايگزين در سراسر جهان ديده مي‌شود. درمانگران شيوه‌هاي طبيعي درمان با كمك تكنيك‌هاي متنوعي از قبيل رژيم غذايي، پاكسازي سموم از بدن با كمك طب‌سوزني، ماساژ درماني، رفلكسوتراپي و ديگر شيوه‌هاي رايج در جهان براي درمان افراد علاقه‌مند به ترك سيگار اقدام مي‌كنند، شيوه‌هايي كه علاوه بر بازسازي قابليت‌ها و توانايي‌هاي بدن به حفظ نشاط و سلامت جسمي و روحي فرد ترك‌كننده هم كمك مي‌كند.



 از مصرف اين مواد غذايي‌خودداري كنيد

افرادي كه در آستانه ترك قرار دارند يا مراحل ترك سيگار را پشت سر مي‌گذارند، بهتر است از مصرف مواد‌غذايي كه موجب اسيدي شدن محيط بدن‌شان مي‌شود، پرهيز كنند. اين مواد شامل انواع نوشابه‌هاي گازدار، آبميوه، ماءالشعير، قهوه، گوشت قرمز، ماهي، تخم‌مرغ، سوسيس و كالباس، غذاهاي كنسرو شده، غذاهاي تهيه شده در ماكروويو، جگر، سيرابي، جوانه گندم، پنير، بادام زميني، گردو و برخي از حبوبات است. اين مواد‌غذايي ميزان علاقه افراد به مصرف سيگار را افزايش مي‌دهند. بنابراين بايد براي مدت مشخصي تا ترك كامل سيگار، اين مواد را از سبد رژيم غذايي بيماران حذف كرد.  گوشت قرمز، سوسيس و كالباس، غذاهاي كنسرو شده، غذاهاي پخته شده در ماكروويو، جگر، دل و قلوه، سيرابي، جوانه گندم، عدس، جوجه، تخم مرغ، پنير، بادام زميني، گردو و قهوه تمايل به كشيدن سيگار را افزايش مي‌دهند. 


   اصلاح رژيم غذايي با ترك سيگار چه ارتباطي دارد؟

نوع رژيم غذايي و مواد مصرفي در وعده‌هاي غذايي تاثير زيادي در موفقيت و سربلندي افراد علاقه‌مند به ترك سيگار دارد. به اعتقاد كارشناسان تغذيه و درمانگران طبيعي،تجويز رژيم غذايي سرشار از سبزي‌هاي تازه و موادغذايي حاوي فيبر و ويتامين در تسريع روند ترك افراد بسيار موثر است. مصرف روزانه جو  2سر، اسفناج، برگ چغندر، سير، كاهو، چاي سبز، شلغم، كلم بروكلي و برگ كلم از جمله نكاتي است كه از سوي كارشناسان به افراد آماده براي ترك سيگار توصيه مي‌شود. مصرف اين مواد غذايي علاوه بر آنكه انرژي لازم را براي مقاومت بدن فرد افزايش مي‌دهد موجب افزايش ايمني دستگاه تنفسي به‌ويژه ريه نيز مي‌شود.


    تسريع ترك سيگار با ماساژ
ماساژ درماني يكي ديگر از شيوه‌هاي مبارزه با استعمال سيگار است.
 افرادي كه تصميم به كنارگذاشتن سيگار دارند مي‌توانند از اين شيوه به‌عنوان يك شيوه كمكي و بسيار موثر در تخليه سموم و اخلاط ناشي از مصرف سيگار در بدن‌شان بهره ببرند. بسياري از متخصصان ماساژ درماني در مكاتب مختلف همچون شياتسو، يومي هو تراپي، رفلكسوتراپي و ديگر شيوه‌هاي ماساژ درماني با كمك ماساژ نقاط مرتبط با غدد لنفاوي بدن كه بيشتر در ناحيه زيربغل و زير زانوها قرار دارد به جذب بهتر مواد سمي و اخلاط ناسالم بدن پرداخته و به اين ترتيب روند ترك سيگار را در افراد علاقه‌مند به ترك، تسريع مي‌كند. براي استفاده از اين شيوه بهتر است با يك متخصص رفلكسوتراپي يا يومي هو تراپي مشورت كنيد.


    مواد‌ قليايي مصرف كنيد

مصرف مواد‌غذايي كه به قليايي شدن محيط بدن كمك كنند در تسريع روند درمان افراد علاقه‌مند به ترك سيگار بسيار موثر هستند. همانطور كه پيش‌تر اشاره شد درمانگران طب سنتي مصرف مواد‌غذايي قليايي را براي اين گروه جايز نمي‌دانند. تركيب كشمش، انجير خشك و بادام از جمله بهترين دانه‌ها و مغزهاي مغذي براي افزايش ميزان تمايل به ترك سيگار است.


نکته - متخصصان ماساژ درماني باكمك ماساژ غدد لنفاوي بدن كه بيشتر در ناحيه زيربغل و زير زانوها قرار دارد به جذب بهتر مواد سمي و اخلاط ناسالم بدن پرداخته و به اين ترتيب روند ترك سيگار را در  تسريع مي‌كند

    تاثير عرق شاه‌تره در تصفيه خون

 عرق شاه‌تره يكي از عرقيات گياهي بسيار موثر در پيشبرد روند ترك سيگار است. عرق شاه‌تره به‌دليل خاصيت تصفيه‌كنندگي و پاكسازي خون از اخلاط موذي و نامناسب، روند درمان افراد سيگاري را تسريع مي‌كند. اين عرق گياهي يكي از بهترين داروهاي گياهي براي افراد سيگاري محسوب مي‌شود كه علاوه بر جذب ويتامين c در بدن اين افراد موجب افزايش اشتها و بازگشت وزن نرمال به اين افراد مي‌شود. 

   تاثير ريلكسيشن در كنترل فشارهاي عصبي

بسياري از افرادي كه سيگار مي‌كشند، اين عمل را به محض بروز فشارعصبي، تنش‌هاي رواني و استرس تجربه مي‌كنند.
 اين افراد هنگام بروز مشكلات با مصرف سيگار احساس ريلكسي و آرامش مي‌كنند و راحت‌تر مي‌توانند بر مشكلات‌شان غلبه كنند اما راه حل جالبي كه شيوه درمان‌هاي طبيعي به اين گروه در شرايط بحران و استرس ارائه مي‌دهد استفاده از تكنيك‌هاي ريلكسيشن و مديتيشن براي افزايش ميزان مقاومت و تحمل اين افراد در شرايط بحران است. به اين ترتيب كه اين افراد با يادگيري تكنيك‌هاي تنفس و تخليه فشارهاي عصبي در زمان بحران بدون نياز به سيگار و استعمال آن بتوانند احساس آرامش و ريلكسي كنند. 


با اختلالات خواب چه كنيم؟

درمانگران مكتب طب سوزني چين براي ترك مصرف سيگار و دخانيات درافراد مصرف‌كننده از تكنيك‌هاي طب سوزني به‌عنوان درماني مكمل استفاده مي‌كنند. اين درمانگران با كمك طب سنتي گوش و بدن بسياري از اختلالات شايع در زمان ترك سيگار را در بيمار به حداقل مي‌رسانند. 
متخصصان طب سوزني چين با كمك سوزن‌هاي خود علاوه بر كمك به تخليه سريع‌تر سموم از جريان گردش خون و بافت‌هاي بدن، بروز سردردهاي احتمالي را كنترل كرده و مانع از بروز اختلالات و مشكلات تنفسي در بيماري مي‌شوند. 
علاوه بر اين، متخصصان طب سوزني با كمك سوزن‌هاي شفابخش خود اختلالات خواب، دردهاي عضلاني و تحريكات عصبي اين مراجعان را در زمان ترك كنترل كرده و به بيمار كمك مي‌كنند تا در دوره ترك سيگار شرايط روحي بدون استرسي را پشت سر بگذارد. 

به اندازه كافي آب بنوشيد 

نوشيدن آب كافي و مايعات مناسب از ديگر راهكارهاي طبيعي است كه به خروج سموم و اخلاط ناسالم و موذي از بدن كمك مي‌كند. به‌ويژه افرادي كه از شيوه‌هاي ماساژ درماني براي دفع سموم و اخلاط ناسالم بدن خود بهره مي‌برند بايد به ياد داشته باشند با نوشيدن مقدار قابل توجهي آب در طول روز مي‌توانند به دفع سريع‌تر اخلاط و سموم از بدن‌شان كمك كنند. 

تابلوي كشيدن سيگار ممنوع، در حقيقت بسياري از سيگاري‌ها را به كشيدن آن ترغيب مي‌كند. دانشمندان معتقدند اين تابلوها به‌طور غيرمستقيم پيامي به افراد سيگاري مي‌دهد كه تمايل روشن كردن يك سيگار جديد را در ذهن آن‌ها بيشتر مي‌كند. به اين ترتيب، اين افراد به‌طور ناخودآگاه و بدون آن‌كه خودشان بدانند، به فكر كشيدن سيگار مي‌افتند. برايان ايرپ از دانشگاه آكسفورد در اين‌باره مي‌گويد: «جملات با ساختار منفي، تاثير متفاوتي در ذهن انسان دارند. براي مثال زماني كه شما مي‌گوييد، من به فيل صورتي رنگ فكر نمي‌كنم، در حقيقت فكر يك فيل صورتي را در ذهن ديگران قرار مي‌دهيد. اين در حالي است كه بسياري از پيام‌هاي هشداردهنده و سلامت با عبارات منفي نوشته شده‌اند، به‌عنوان نمونه مي‌توان به سيگار نكشيد، با سرعت بالا نرانيد يا مواد‌مخدر مصرف نكنيد، اشاره كرد. تابلوي «سيگار نكشيد»، معمولا در همه جا ديده مي‌شود. شما در طول روز حداقل 5 بار اين تابلو را مشاهده مي‌كنيد و اگر يك فرد سيگاري باشيد در تمام اين موارد به‌طور ناخودآگاه به فكر سيگار روشن كردن مي‌افتيد. دانشمندان متوجه شدند، حتي بسياري از افرادي كه تمايلي به سيگار كشيدن ندارند، بعد از ديدن اين تابلو، سيگاري روشن كرده و شروع به كشيدن آن مي‌كنند.