برخورد با بحران از منظر تصمیمگیری
بحران چیست ؟
در پزشکی وضعیت بحران به وضعیتی اطلاق می شود که ارگانیسم دچار بینظمی شده و به خطر افتاده است . بحران را می توان شرائط غیرعادی دانست که در آن مشکلات ناگهانی و پیشبینی ناپذیر پدید میآید نظیر آتش سوزی ، اغتشاش ، زلزله ، شورش ، ورشکستگی ، اعتصاب و سایر مواردی که به تصمیم گیری فوری نیاز دارد و درچنین شرایطی ، ضوابط ، هنجارها و قوانین مرسوم دیگر کارساز نیست .
امروزه با پیچیده شدن محیط و پویائی سریع آن ، هرلحظه امکان بروز یک بحران برای سازمان وجود دارد . در یک موقعیت بحرانی ، فرهنگ سازمان تغییر یافته و به سمت یک فرهنگ خلاق و متغیر گرایش پیدا می کند . این امر خود باعث ایجاد فرصتهایی جهت حفظ و تداوم حیات سازمان می شود .
به عنوان مثال بحران مالی آسیای جنوب شرقی در چند سال پیش ، شوک بزرگی را برای اقتصاد این کشورها به همراه داشت ، اما تحقیقات نشان میدهد که این بحرانها در عین حال فرصتهایی را به همراه داشتند که منجر به شکوفائی اقتصاد آنان شد .
بنابراین هنگام مواجه با یک وضعیت نمی توان مطمئن بود که وضعیت مذکور یک محدودیت ( تهدید ) محسوب می شود یا یک موقعیت ( فرصت ).
برای مثال گاهی فرصتهای از دست رفته ، در مراحل بعدی مسائلی را برای سازمان ایجاد می کنند ، همچنین گاهی هنگام مواجهه با یک محدودیت ، فرصتهای جدیدی ایجاد می شود .
به همین دلیل برخی از مدیران بر این باورند که در دل هر مسئله، فرصتی نهفته است . با وقوع بحران ، واکنش های روانی متعددی رخ میدهد که عبارتند از :
ناباوری ، وحشت ، قبول شکست ، قضاوت های غلط ، اقدامات غیرمنتظره ، کوتهنظری ، هیجان زیاد و مقصر دانستن این و آن.
ولی همه آنها نقاط مشترکی دارند :
نیاز به تصمیمگیری بدیع دارند ، عدم واکنش سریع معمولاً پیامد نامطلوب دارد ، راهحل ها محدود هستند ، زمان به نفع تصمیمگیران نیست ، تصمیمات غلط ، عواقب وخیم دارند ، شدت گرفتن غیرمنتظره رویدادها وضعیت بحرانی را تشدید می کند .
با توجه به مطالب ذکر شده هر مدیر یا مسئول ممکن است با این سؤال مواجه شود که :
چگونه باید با بحران برخورد کرد ؟
برخورد با بحران از منظر تصمیمگیری :
واضح است که واکنشها و نحوه تصمیمگیری افراد به هنگام بحران به چگونگی برداشت آنها از اوضاع وابسته است . طبیعی است که هرچه برداشت از وضع پیش آمده جدیتر باشد و خطر بی شتری برای منافع خود و سازمان احساس کنند به همان میزان وضع را بحرانی می کنند .
به قول « چارلز هرمان » در چنین وضعیتی سه عامل نقش زیادی دارند . براساس این سه عامل سناریو های مختلفی را می توان ترسیم کرد :
الف- اینکه وضعی که پی ش آمده منافع خود ،گروه و سازمان را تا چه حد مورد تهدید قرار داده است .
ب- زمان لازم برای عکس العمل چقدر است .( فرصت )
ج- برای سازمان تا چه حد غیرمنتظره بوده است .( غافلگیری )
البته نباید از نظر دور داشت که امروزه تصمیم سریع مدیران سازمانها ، تأثیر اساسی در موفقیت یا شکست آن سازمان دارد . وقتی که مدیران با یک وضعیت بحرانی روبرو می شوند ، شناخت صحیح مسئله و ارائه راه حل مناسب در زمان معین می تواند فرصتهایی را برای سازمان بوجود آورد .
مدیریت بحران از نگاه کارآفرینان
ممکن است فکر کنید همین که با بحران رو به رو شدید و مشکلات عملی و مسائلی که آن را دربر گرفته است سر و سامان دادید ، برای شما کفایت می کند و همه چیز خاتمه یافته است .اما نه ، نمی توانید به سادگی از عواقب و اثرات آن رها شوید .
مدیریت بحران از جمله موقعیت هایی به شمار میرود که در آن گاهی این احساس به انسان دست میدهد که دنیا با او سر دشمنی دارد .
توجه کنید روشی که برای سرو سامان دادن به ی ک بحران به کار می بندید ، نه تنها برعواقب ناشی از بحران مؤثر است بلکه تأثیر عظیمی در روحیه گروه ، همکاران شما و همچنین بر موقعیت شما در داخل این گروه به جا میگذارد .
اینکه ۵ یا ۵۰۰ نفر را رهبری کردهاید ، تفاوت چندانی ندارد . ولی این چند ساعت عملکرد شما زمینهای را به وجود می آورد که بسیار مشکل بتوان آن را در کوتاه مدت تغییر داد .
اگر مسئله را به نحو نادرستی جمع و جور کرده باشید ، این بحران موجب لطمه خوردن به حرمتشما و از دست رفتن وفاداری و روحیه گروه و همکاران شما می شود . اما اگر مسئله را به نحو مطلوبی سر و سامان داده باشید ، موجب افزایش شدید علاقهمندی کارکنان و اعضای گروه و تقویت هویت سازمان و مستحکم شدن موقعیت شما می شود .
مزایای تکنولوژی در شرکت ها
الف) افزایش سرعت :
محاسبه و پردازش سریع اطلاعات و انتقال فوری آن زمان انجام کار را کاهش و در نتیجه بهره وری را افزایش می دهد و فناوری اطلاعات امکان جستجو و دستیابی سریع به اطلاعات را نیز فراهم می نماید .
ب) افزایش دقت :
در مشاغل مبتنی بر انسان دقت انجام کار متغیر است ، در حالیکه تکنولوژی اطلاعات دقتی بالا و ثابت را تأمین و تضمین می کند . در انواع فعالیتهای پردازشی و محاسباتی دقت کامپیوتر به مراتب بیشتر از انسان است .
ج) کاهش اندازه فیزیکی مخازن اطلاعات :
با توسعه ی تکنولوژی اطلاعات و بکارگیری آن دیگر لزومی به حمل و نگهداری حجم زیادی از کتابهای مرجع تخصصی وجود ندارد .
به راحتی می توان در هر دیسک فشرده اطلاعات چندین کتاب را ذخیره نمود . مرکز تحقیقات علوم اسلامی قم، از جمله مراکزی است که به انجام این وظیفه مشغول است .
د) رفع برخی از فساد های اداری :
کلیدی منجر به رفع برخی از فسادهای اداری خصوصاً در سطوح پایین می شود .
ر) ایجاد امکان کار تمام وقت :
به کمک فناوری اطلاعات بسیاری از استعلام ها و مراجعات افراد و غیره از طریق شبکه های کامپیوتری و به صورت خودکار انجام میگیرد . بنابراین می توان به صورت 24 ساعته از آن بهره گرفت .
ز) ایجاد امکان همکاری از راه دور :
مخابرات ، تلفن ، تله کنفرانس ، ویدئو کنفرانس و همچنین سیستمهای همکاری مشترک و غیره نمونه هایی از کاربردهای تکنولوژی اطلاعات در این زمینهاند .
ه) کاهش هزینههای سیستم و کسب و کارهای کوچک :
با توجه به موارد فوق به خصوص افزایش سرعت که باعث انجام تعداد کار بیشتر می شود و انجام کار تمام وقت ، بهرهوری سیستم افزایش مییابد و در نتیجه باعث کاهش مقدار زیادی از هزینهها میگردد .
آنچه مسلّم است؛
تکنولوژی اطلاعات به منزله یک سلاح و ابزار جدید برای فعالیت جهان معاصر محسوب می شود که عدم استفاده از آن انوزای کشور و در نهایت حذف شدن از جامعه جهانی را به دنبال خواهد داشت .
پنج مهارت کسب و کار آینده ساز :
امروزه در جوامع اطلاعاتی یک شهروند به عنوان انسان عصر اطلاعات ، نیازمند یکسری توانائیها می باشد که با کمک آنها بتواند یک کسب و کار را شروع کرده و ضمن هدایت درست آن ، موجبات پی شرفت کسب و کار را نیز فراهم کند . این مهارت ها عبارتند از:
1- زبان انگلیسی
2- IT: توانایى کار با کامپیوتر + توانایى استفاده از اینترنت + آشنایى با روشها و قوانین تجارت الکترونیکى
3- مدیریت : توان سرپرستی و راهبری
4- بازاریابی : آشنایى با خرید ، فروش، تبلیغات و e-marketing
5- مالی و اقتصادی : حسابدارى ، مفاهیم هزینه و درآمد ، آشنایى با مسائل اقتصادى با این تفاسیر هر فردی می تواند با نمره دادن به میزان آشنایی ش با هریک از مباحث فوق، توان خود را در کسب و کارهای عصر حاضر مورد سنجش قرار دهد .
از یک دیدگاه نیز، این 5 فاکتور عنوان شده در اصل بیش از اینکه مهارت و توانایی به شمار بیایند ، نیازهای ضروری انسان امروز به نظر می رسند .
به ندای درون خود گوش کنید
۱. بدانید چه می خواهید
از آنچه که می خواهید مطمئن شوید و آگاه شوید، خیلی از ما حتی خودمان هم نمی دانیم دقیقا در زندگی به دنبال چه هستیم! مقدار پولی را که دوست دارید داشته باشید، تعیین کنید، برای مثال، دوست دارید، ۱۰۰ میلیون ریال پول داشته باشید، با این روش زودتر به هدف خود می رسید تا اینکه فقط بگویید من دوست دارم بیشتر پول در بیاورم.
۲. به ندای درونی خود گوش دهید
هر آنچه که از ندای درونی خود می شنوید، به آن توجه و عمل کنید. متأسفانه بیشتر ما به این مسائل اعتقادی نداریم و شاید همین حالا با خود بگویید: “من که اصلاً به این چیزها اعتقادی ندارم و نمی توانم حتی این الهامات را از وجودم درک کنم!”، اما حقیقت این است که این الهامات و نیروی درونی وجود دارند و البته اگر خودتان بخواهید، شما را به طرف آنچه که می خواهید هدایت میکند.
۳. مبلغی منطقی و صریح را در ذهن خود پرورش دهید
ابتدا از مبالغ کم و منطقی شروع کنید، برای مثال، ۱۰۰ میلیون ریال، هدفتان بر این باشد که در مرحله اول تمام تلاش خود را برای کسب این مبلغ متمرکز کنید و بعد به مبالغ بیشتر فکر کنید.
۴. اگر خیلی در درجه اول به پولدار شدن اهمیتی نمی دهید، دیگر اهداف ایده آل خود را مثل، تفریح، امنیت و آزادی و …فکر کنید
در ذهن خود فرض کنید که به همه ی آنها رسیده اید و از این حس لذت ببرید، این خود انگیزه ای می شود تا برای رسیدن به آنها به پول نیز فکر کنید و برسید.
۵. از پیروی و تعقیب دنیوی دست بردارید
شما همواره با نیروی درونی خود به خداوند متعال وصل هستید، لحظاتی را در خلوت خود سعی به ارتباط با خداوند بپردازید، از وی راهنمایی بخواهید و تقاضا کنید تا شما را در مسیر صحیح و سرشار از موفقیت، قرار دهد، طوری که بتوانید در آسایش و آرامش برای خود و اطرافیانتان مفید باشید، مطمئن باشید که جواب می گیرید.
۶. عمل کنید
اینکه فقط فکر کنید و خیال کنید، کافی نیست، عمل کنید! خیلی از افراد با این که از وضعیت کنونی خود راضی نیستند و می دانند در صورت اقدام به راهی بهتر به آنچه می خواهند می رسند، اما جرأت گامی برتر را ندارند. بنابراین شجاع باشید و عمل کنید. ترس خود مانع موفقیت است.
رالف والدو چنین می گوید: “توصیه من به جوانان این است که برای موفقیت، به آنچه که صحیح است اما از رسیدن به آن می ترسید یا ناامید هستید، عمل کنید”، سوزان جفرز نیز معتقد است : ”باید از مانع ترس عبور کنید، تا کامیاب شوید”، با تصمیمی جدی و اولین گام شما برای موفّقیت، تمامی دنیا شروع به همکاری با شما می کنند و به میل شما راه می آیند.
۷. مراحل کار را در ذهن و با کلام خود زیر لب مرور کنید
بطور مثال، سوالی را در مورد کسب مبلغی از مسیری خاص از خود بپرسید، و با خود گفتگو کنید، “ اگر از این راه موفق نشدم، تمام مسیر قبل را از ذهن خود پاک کرده و از راهی بهتر و موثر تر وارد می شوم تا بالاخره پولدار شوم”
۸. از موانع نترسید
دریا همیشه آرام نیست، زندگی هم مثل دریاست، گاهی مجبورید با دریایی مواج و طوفانی دست و پا بزنید تا بر موانع پیروز شوید. بیشتر ما به محض شکست یا سختی، ناامید شده و از ادامه راه می ترسیم، با سرزنش و افسردگی نه تنها کاری پیش نمی برید، بلکه اوضاع شما از قبل هم بدتر می شود، همانطور که کارل ساگن می گوید:”بهتر است عوض اینکه چرا تاریک است و غر بزنید، حتی با یک شمع کمی آنجا را روشن کنید”، یا به قول ما ایرانی ها، “ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است”.
۹. روابط و ذهن خود را خانه تکانی کنید!
نه تنها در خانه، بلکه در محیط کار، اجتماع و …روابط خود را در جهت مثبت اصلاح کنید. مطمئناً هیچ کس بدون کمک و همیاری دیگران، نمی تواند به اهداف خود برسد، اما اگر قرار باشد این ازدحام روابط بی فایده و پر سر و صدا همراه با میلیون ها انرژی منفی باشد و باعث عدم تمرکز یا تحلیل روحیه تان شوند، بهتر است حذف شوند.
۱۰. به علائق خود توجه کنید
هر کسی به چیزهایی در ذهن خود و بطور ذاتی علاقه دارد، اگر هر گام یا عمل یا هدفی را طبق آنچه که علاقه دارید و به آن عشق می ورزید، آغاز کنید، می بینید که چطور سریع تر و آسان تر به هدف خود می رسید. در واقع این خود درونی ماست که جسم ما را به طرف آن چه که لذّت می بریم و عشق می ورزیم، سوق می دهد.